Ο Ραμνούντας και η Νέμεσις

Η ιστορία αυτή έχει να κάνει σε ένα βαθμό με την απονομή δικαιοσύνης. Και είναι αρκετά παλιά. Κρατάει δε από τη Μάχη του Μαραθώνα. Είναι μια ιστορία για μια δίκαιη τιμωρία και τον Ραμνούντα, μια λιγότερο γνωστή αρχαία πόλη της ανατολικής Αττικής. 

 
Εκείνη την ημέρα δεν πήγαινα να επισκεφθώ κάποιον αρχαιολογικό χώρο. Δεν έκανα μια περιηγητική εκδρομή. Ψάχναμε με τον φίλο μου ερημική παραλία να βουτήξουμε. Ο δυνατός νοτιάς του Σαρωνικού δεν μας άφησε να ρίξουμε το φουσκωτό και εμείς επιμέναμε να πέσουμε στο νερό. Η Ανατολική Αττική δε ήταν σχετικά ήσυχη: η θάλασσα παρέμενε κάπως ήρεμη και μια χλωμή ανοιξιάτικη λιακάδα ζέσταινε τους λόφους με τα πεύκα.
Διασχίσαμε τις ερημιές του Μαραθώνα και ακολουθήσαμε ένα χωματόδρομο, στην απέναντι πλαγιά της αρχαίας πόλης. Αγριελιές και πουρνάρια κατηφόριζαν σαν ποτάμια τις ρεματιές και στο βάθος ο νότιος Ευβοϊκός απλωνόταν σαν γαλανό φίδι στο στενό. Οι απέναντι ακτές της Εύβοιας έφεγγαν μελανές και σκόρπιοι καπνοί από τα χωριά των Στύρων ανέβαιναν θυμιατίζοντας τον σταχτή ουρανό. Ήταν ένα γλυκό, λίγο μελαγχολικό Σάββατο…

Η ακτή που ψάχναμε ήταν ωραία αλλά ακατάλληλη για βουτιά, είχε μια μικρή γραφικότητα με ένα άσπρο ξωκλήσι και ένα μικρό ρέμα με λυγαριές και καλάμια δίπλα στα βότσαλα.  Ανηφοροίσαμε προς τα πίσω και σταματήσαμε ψηλά να χαζέψουμε τη θέα και να φάμε κάνα μπισκότο.  Διαλέξαμε δε το καλύτερο σημείο: ένα πετραδερό έξαρμα ακριβώς απέναντι από τον αρχαίο Ραμνούντα! Θαυμάσια θέα!
Στην αρχαιότητα ο Ραμνούς ήταν μια σημαντική για τους Αθηναίους πόλη γιατί μπορούσαν να ελέγχουν από εδώ τη ναυσιπλοϊα του Ευβοϊκού. Η πόλη όμως ήταν διάσημη για ένα άλλο λόγο. Για το σπουδαίο ιερό της Θέμιδος και της Νέμεσης.  Ήταν μάλιστα το μεγαλύτερο γνωστό ιερό της Νεμέσεως στην αρχαία Ελλάδα…

Ο αρχαιολογικός χώρος του Ραμνούντα, καταλαμβάνει έναν λόφο ύψους 30 μέτρων που βρίσκεται πολύ κοντά στη θάλασσα ανάμεσα σε δύο όρμους.

Ως γνωστόν η Θέμις ήταν θεά της δικαιοσύνης και η Νέμεσις θεά της εκδίκησης, της «δίκαιης τιμωρίας». Το ιερό τους δε ήταν τόσο πλούσιο που το 440 π.Χ. λειτουργούσε ως τοπική τράπεζα.
Μασούλιζα ένα cookie και σκεφτόμουν τον ναό αυτό, χτισμένον εδώ, πάνω σε αυτούς τους λιόφυτους λόφους αντικριστά στην περίκλειστη θάλασσα της Στερεάς Ελλάδας. Ένας ναός της εκδίκησης… Έβλεπα τα χαλάσματά του.

Εδώ, σε αυτό το ναό υπήρχε και ένα μεγάλο λαμπρό άγαλμα της Νέμεσης. Ο Παυσανίας μάλιστα μας διέσωσε και την ιστορία του. Όταν οι Πέρσες αποβιβάστηκαν στον Μαραθώνα πριν την γνωστή τοις πάσι μάχη, ήταν  απόλυτα βέβαιοι για τη νίκη τους. Ήταν τόσο βέβαιοι ώστε μετέφεραν μαζί τους ένα θηριώδη όγκο από μάρμαρο της Πάρου (το πιο εκλεκτό της εποχής γαρ…) ώστε μετά τη νίκη τους να έφτιαχναν με αυτό το μάρμαρο ένα περήφανο τρόπαιο- μνημείο. Τι αλαζόνες θεέ μου… Στην αρχαιότητα όμως οι αλαζόνες εισέπρατταν πάντα τιμωρία. Και τιμωρός τους ήταν φυσικά η Νέμεσις που τους χτύπαγε αλύπητα σαν χταπόδια. Όπερ και εγένετο και στον γειτονικό Μαραθώνα με την γνωστή έκβαση της μάχης. Οι αλαζόνες εισβολείς έφυγαν κακήν κακώς και μεταξύ άλλων άφησαν το πελώριο μαρμάρινο όγκο στην αμμουδιά της ανατολικής Αττικής.
Με το μάρμαρο αυτό οι κάτοικοι του Ραμνούντα και οι σύμμαχοι τους Αθηναίοι έφτιαξαν το άγαλμα της Νέμεσης που κοσμούσε τον διάσημο ναό του Ραμνούντα. Ο Παυσανίας μάλιστα έγραψε πως το άγαλμα φιλοτέχνησε ο πασίγνωστος Φειδίας.  Όμως ο οδηγός του, όταν επισκέφθηκε τον Ραμνούντα του τα είπε λάθος. Το άγαλμα της Νέμεσης στον Ραμνούντα ήταν έργο του γλύπτη Αγοράκριτου, ο οποίος ήταν ένας από τους λιγότερο γνωστούς μαθητές του μεγάλου Φειδία.
Θυμήθηκα την ιστορία εκείνο το πρωί: ήταν μάλιστα ό,τι μόνο θυμόμουν από τον Ραμνούντα αυτή η ιστορία. Τα τείχη της πόλης έλαμπαν ανάμεσα στα πουρνάρια και τους μυρωδάτους σκίνους, οι καλοπελεκημένοι γωνιόλιθοι έστεκαν σιωπηλοί, ενδιαιτήματα για σαύρες και σκαθάρια πλέον και όχι κραταιή άμυνα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.
Μπήκαμε στο αμάξι συζητώντας για αλαζόνες και για δικαιοσύνη, τινάζοντας χώμα και ρίγανη από τα σκονισμένα μας μποτάκια.
Κρίμα που η Νέμεσις δεν λατρεύεται πλέον… Θα είχε υποθέτω μυριάδες πιστούς…

Που βρίσκομαι?
Ο αρχαίος Ραμνούς βρίσκεται λίγο ανατολικότερα του Μαραθώνα στην ανατολική Αττική. Θα φτάσετε εδώ οδικώς, μέσω Ραφήνας – Νέας Μάκρης. Λίγο πριν το χωριό του Μαραθώνα ακολουθείτε τον δρόμο  προς Αγία Μαρίνα και λίγο αργότερα στρίβετε αριστερά (βόρεια). Υπάρχουν πολλές πινακίδες και θα σας οδηγήσουν εύκολα στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου.

Αναπαράσταση της ανατολικής όψης του ναού της Νεμέσεως του 5ου αι. π.Χ.
κατά τον John Peter Gandy Deering.

Ο ναός κατασκευάστηκε γύρω στο 430 π.Χ.
Δίπλα του ήταν ένας ακόμα ναός της Νέμεσης και της Θέμιδας.

Η Νέμεσις ονομαζόταν, επίσης, Ραμνουσία,
εξαιτίας ενός αγάλματος και ενός ναού της στον Ραμνούντα,

Στον Ραμνούντα βρίσκονται δυο ιερά αφιερωμένα στη Νέμεση ένα μεγάλο και ένα μικρό.

mixanitouxronou.gr
the greek traveller.com

Πύργος Τροπαίου Μαραθώνος

Καταρχήν να ξεκαθαρίσουμε ότι στην περιοχή του Τροπαίου δεν φαίνεται κανένας πύργος εκ πρώτης όψεως. Απλώς εκεί κοντά υπάρχουν τα ακαθόριστα κατάλοιπα ενός οικοδομήματος για το οποίο υπάρχουν συγκεκριμένες πληροφορίες ότι ήταν μεσαιωνικός πύργος.

Η σχέση του πύργου με το τρόπαιο έχει ενδιαφέρον.

Τοποθεσία και Στρατηγική Σημασία

Το Τρόπαιο της Νίκης της Μάχης του Μαραθώνος (490 π.Χ.) βρίσκεται νοτιοανατολικά από τον Μαραθώνα, στον Σχινιά, στη θέση Μεσοσπορίτισσα. Το σημείο είναι σε άλλο σημείο από τον Τύμβο των Μαραθωνομάχων. Στο σημείο που είναι το Τρόπαιο, κοντά στο Μέγα Έλος, πιστεύεται ότι ήταν το επίκεντρο της μάχης και ότι εκεί σκοτώθηκαν οι περισσότεροι Πέρσες. Στον αρχαιολογικό χώρο υπάρχει και μια μικρή εκκλησία, η Παναγιά η Μεσοσπορίτισσα, που γιορτάζει στις 21 Νοεμβρίου (στη μέση της εποχής της σποράς).

Ιστορία

Το τρόπαιο στήθηκε πολύ μετά τη μάχη, το 460 π.Χ. Αυτό που βλέπουμε σήμερα στη Μεσοσπορίτισσα δεν είναι το πραγματικό Τρόπαιο. Τα κομμάτια της στήλης του αυθεντικού Τροπαίου βρίσκονται στο μουσείο του Μαραθώνα. Στην αρχική του μορφή πρέπει να υπήρχε και ένα άγαλμα στην κορυφή. Δεν γνωρίζουμε τι άγαλμα, ίσως της Νίκης.
Αυτός που ανακάλυψε το τρόπαιο ήταν ο Eugene Vanderpool, επικεφαλής της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών της Αθήνας. Το ανακάλυψε στον τοίχο του μεσαιωνικού πύργου! Ήδη από τον 19ο αιώνα, διάφοροι περιηγητές και αρχαιολόγοι είχαν παρατηρήσει ότι ο μεσαιωνικός πύργος σε αυτή τη θέση είχε εντοιχισμένα αρχαίους κίονες και κιονόκρανα.
Το 1965, ο Vanderpool πήρε άδεια από την Ελληνική Αρχαιολογική Εταιρεία και αποσυναρμολόγησε τον πύργο για να βγάλει τα αρχαία μέλη. Στη συνέχεια ταύτισε τα ευρήματά του με το Τρόπαιο.
Έτσι από τον πύργο δεν έμεινε σχεδόν τίποτα, αν και όπως φαίνεται από τις φωτογραφίες πριν την αρχαιολογική επέμβαση ήταν ήδη γκρεμισμένος.
Ο πύργος ήταν βυζαντινός. Χρονολογείται από τον 11ο ή τον 12ο αιώνα, με βάση τα ευρήματα κατά την ανασκαφή που έγινε πριν τη διάλυσή του. Τον 15ο αιώνα ήταν ήδη κατεστραμμένος.

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

O πύργος είχε παραλληλόγραμμη κάτοψη με μήκος 5,82 μέτρα και πλάτος 4,48 μέτρα. Οι τοίχοι ήταν κατασκευασμένοι σε μεγάλο βαθμό από αρχαία μέλη. Παλιότεροι περιηγητές ανέφεραν μεγαλύτερο ύψος του πύργου και περιγράφουν περισσότερα αρχαία κομμάτια που δεν βρέθηκαν.
Εσωτερικά ο πύργος χωριζόταν σε δύο ισομεγέθεις χώρους. Τα θεμέλιά του φτάνουν σε βάθος μεγαλύτερο από δύο μέτρα. Προφανώς επειδή το μέρος είναι βάλτος.

Πηγές

• Εντοπισμός και φωτογραφίες από τον κ. Ιωάννη Δέδε
• Eugene Vanderpool, “A Monument to the Battle of Marathon”, American School of Classical Studies at Athens, Hesperia, Vol. 35, No. 2 (Apr. - Jun., 1966), pp. 93-106

kastra.eu

Σχετικά:

• Εθνικό Πάρκο Σχινιά-Μαραθώνα
• Οδοιπορικό στους χώρους της μάχης του Μαραθώνα
• Το Τρόπαιο της Παναγίας

Μπάζα

 

Εθνικό Πάρκο Σχινιά: Παραιτήσεις στο διοικητικό συμβούλιο μετά τις επεμβάσεις σε προστατευόμενη περιοχή

Ο εργολάβος αγνόησε καθ’ υπαγόρευσιν του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη τις υποδείξεις του δασαρχείου

Την παραίτησή του υπέβαλε το διοικητικό συμβούλιο του φορέα διαχείρισης του εθνικού πάρκου Σχινιά.

Βασική αιτία ήταν οι επεμβάσεις του υπουργείου Πολιτικής Προστασίας σε προστατευόμενη περιοχή, που κατέστρεψαν την διαδικασία φυσικής αναγέννησης του προστατευόμενου δάσους, όπως μεταδίδει η εφημερίδα «Καθημερινή», με ρεπορτάζ του Γιώργου Λιάλιου.

Όπως προκύπτει από την απόφαση του διοικητικού συμβουλίου που δημοσιεύθηκε στη Διαύγεια, οι επεμβάσεις έγιναν με αντιεπιστημονικό τρόπο, και ενώ είχαν ξεκινήσει από ιδιωτικό συνεργείο που είχε μισθώσει το ίδιο το υπουργείο. Σύμφωνα με τον αρμόδιο φορέα, ο εργολάβος αγνόησε καθ’ υπαγόρευσιν του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη τις υποδείξεις του δασαρχείου προβαίνοντας σε ριζικές επεμβάσεις στις ζώνες Α1 και Α3 του εθνικού πάρκου.

«Αποτέλεσμα είναι η συνέχιση των εργασιών μέχρι και σήμερα περιλαμβάνοντας πλήρη αποψίλωση της βλάστησης του υπορόφου με ελκυστήρα – καταστροφέα (σ.σ. τροχοφόρο μηχάνημα αποψίλωσης), η είσοδος και μόνο του οποίου καταστρέφει την οποιαδήποτε φυσική αναγέννηση της κουκουναριάς, ενώ η αποκλάδωση χλωρών κλάδων των ιστάμενων δένδρων, εκτιμώμενης ηλικίας 45-55 ετών, εγείρει σοβαρά ζητήματα μελλοντικής ζωτικότητας, ανάπτυξης και καρποφορίας των δένδρων του πευκοδάσους κουκουναριάς», αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην απόφαση του φορέα.

«Αν και ο φορέας έχει διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, οι αποφάσεις του Δ.Σ. του αγνοούνται παντελώς και συνεχώς κατά την τρέχουσα χρονική περίοδο από το σύνολο των αρμοδίων υπηρεσιών των υπουργείων Προστασίας του Πολίτη και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σαν να μην υφίσταται φορέας, καθόσον άλλοι αποφασίζουν για εμάς και χωρίς εμάς. Το σύνολο των ανωτέρω θίγει την επιστημονική κατάρτιση, την προσωπικότητα και το κύρος των τακτικών και αναπληρωματικών μελών του Δ.Σ., τα οποία προσφέρουν συνεχώς και χωρίς οιονδήποτε οικονομικό όφελος τις υπηρεσίες τους στον φορέα διαχείρισης», καταλήγει η απόφαση. 

lifo.gr

Το φαράγγι της Οινόης

Μια διαδρομή με πολλές εκπλήξεις, στο Μαραθώνα που περιλαμβάνει όχι μόνο μια ευφραντική παραποτάμια πεζοπορία, αλλά και έναν μεσαιωνικό πύργο, τα κατάλοιπα ενός αρχαίου ναού, ένα γραφικό ξωκλήσι, ένα σπήλαιο.

 

Ακριβώς απέναντι από τον μεσαιωνικό πύργο, οι δύο εναλλακτικές διαδρομές προς το φαράγγι του Χάραδρου. (Φωτογραφίες: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΛΙΑΣ)

Οι μυρωδιές είναι το ένα στοιχείο που κάνει τις αισθήσεις να δονούνται. Στον δρόμο για τον μεσαιωνικό Πύργο της Οινόης είναι έντονο το άρωμα του γιασεμιού, κι ας καλλιεργείται στους πλατύχωρους παραπλήσιους αγρούς και στα θερμοκήπια μια ποικιλία διαφορετικών ανθέων. Στην ειδυλλιακή διαδρομή από τον Πύργο της Οινόης έως το φράγμα του Μαραθώνα, μέσα από το φαράγγι του ποταμού Χάραδρου, είναι μεθυστική η γλυκόπικρη ευωδιά της πικροδάφνης.

Το νερό είναι το άλλο κυρίαρχο στοιχείο. Ρέον ή στάσιμο, λάλον ή σιωπηλό, πρόδηλο ή αφανές, κάτω από υψηλή ή χαμηλή βλάστηση, πάντα αστραφτερό, μπορεί να κρύβει από νεροχελώνες μέχρι αρχαιότητες. Μας ακολουθεί στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής, λες και είναι προσωπικός μας σύντροφος.

ΑΠΟΚΟΣΜΗ ΟΜΟΡΦΙΑ Παραπόταμοι του Χάραδρου, που ρέουν ήσυχα ανάμεσα σε ποικίλη βλάστηση, υψηλά σταχτοκόκκινα βράχια –κατοικία γερακιών–, αποτελούν μόνο τον προθάλαμο των φυσικών στοών από πλατάνια στην καρδιά του φαραγγιού.  

Αλλά δεν είναι μόνο η φύση, η πάντα νέα, αν και αρχαία, η σε διαρκή κίνηση και εκθαμβωτική στασιμότητα. Η περιοχή του φαραγγιού της Οινόης έχει να επιδείξει έναν μεσαιωνικό πύργο (τον ομώνυμο), τα κατάλοιπα ενός αρχαίου ναού (το ιερό του Πυθίου Απόλλωνος), ένα γραφικό ξωκλήσι (των Αγίων Αποστόλων), ένα σπήλαιο (του Πανός). 

Παρέα με τον οδηγό μας, τον έμπειρο πεζοπόρο και ποδηλάτη, ψυχίατρο Παναγιώτη Κακκαβά, διασχίσαμε την πόλη του Μαραθώνα και, ακολουθώντας την οδό Σπηλαίου Πανός, αφήσαμε πίσω μας τα τελευταία σπίτια και σε περίπου δύο χιλιόμετρα φτάσαμε στον Πύργο της Οινόης και σε ένα εμφανές πλάτωμα, κατάλληλο για παρκάρισμα. Ο Πύργος, φτιαγμένος από λίθους και πλίνθους, ύψους 11,5 μ., καλοδιατηρημένος, ορθώνεται στη μέση ενός καταπράσινου τοπίου. Χτίστηκε το 1250 μ.Χ. από τον Όθωνα Δελαρός, γενάρχη του ελληνικού κλάδου του ομώνυμου οίκου ευγενών από τη Βουργουνδία, ο οποίος έφτασε στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Δ΄ Σταυροφορίας, το 1204 μ.Χ., και έγινε άρχοντας του Δουκάτου των Αθηνών. Ο Πύργος μάλλον χρησίμευε για την εποπτεία των κτημάτων της περιοχής και ήταν σε λειτουργία ως την κατάληψη των Αθηνών από τους Οθωμανούς, το 1456.

Ο μεσαιωνικός Πύργος της Οινόης ορθώνεται στη μέση ενός ασημοπράσινου τοπίου, κληρονομιά ευγενών από τη Βουργουνδία που κατέλυσαν στην Ελλάδα τον 13ο αιώνα. Κάτω: Πινακίδα με τον χάρτη της περιοχής αποτυπώνει τα μονοπάτια για το φαράγγι της Οινόης, με τα ρυάκια, τις νεροχελώνες, τις λιβελούλες, και για το σπήλαιο του Πανός. 

Από τον Πύργο ξεκινούν οι δύο εναλλακτικές διαδρομές (στο σταυροδρόμι υπάρχει πινακίδα με τον χάρτη της περιοχής, όπου σημειώνονται τα σημεία ενδιαφέροντος και τα μονοπάτια): ο ελαφρώς ανηφορικός χωματόδρομος στα αριστερά, που εισάγει στο φαράγγι του Χάραδρου και οδηγεί σε 3,8 χλμ. στο φράγμα του Μαραθώνα, και το ημικυκλικό μονοπάτι των 2,4 χλμ. στα δεξιά, το οποίο, αφού περάσει από τους Αγίους Αποστόλους, συνεχίζει γύρω από τον λόφο όπου βρίσκεται το Σπήλαιο του Πανός, ακολουθεί τον ποταμό Χάραδρο και συναντά το πρώτο μονοπάτι στο ένα τρίτο της διαδρομής του. Αυτή η δεύτερη ημικυκλική διαδρομή είναι αρκετά δύσκολη από ένα σημείο και έπειτα, καθώς το μονοπάτι γίνεται δυσδιάκριτο και δύσβατο, και δεν την προτείνουμε. 

Όμως, πριν ξεκινήσουμε τη βόλτα μας, ας ρίξουμε πρώτα μια ματιά στα κατάλοιπα του ιερού του Πυθίου Απόλλωνος, τα οποία βρίσκονται ακριβώς απέναντι από τον Πύργο, αλλά είναι χαμένα μέσα στη βλάστηση, ενώ καμία σηματοδότηση δεν οδηγεί σε αυτά. Μπαίνουμε από το μοναδικό άνοιγμα στο συρματόπλεγμα της περίφραξης, περνάμε ό,τι έχει απομείνει από ένα αρχαίο υδραγωγείο, σημείο από όπου αντλούν νερό σύγχρονοι αγωγοί, ακολουθούμε το πατημένο μονοπάτι στα δεξιά, βγαίνουμε σε ένα μικρό λιβάδι και συνεχίζουμε προς τα αριστερά, παράλληλα με τη μικρή ρεματιά. Πίσω από μια συστάδα με πικροδάφνες και σε απόσταση συνολικά 130 μέτρων από την είσοδο, αντικρίζουμε μια αναπάντεχη εικόνα: τμήματα του ναού βυθισμένα μέσα στο νερό, πνιγμένα στα αγριόχορτα και στους ατιθάσευτους θάμνους. Την έντονη δυσαρέσκεια για την εγκατάλειψη των ερειπίων του ιερού, όπου προσφέρονταν θυσίες πριν από την αποστολή της ιερής πρεσβείας στους Δελφούς, μετριάζει η απόκοσμη μαγική εικόνα.

 Κυρίαρχο στοιχείο τα κελαρυστά νερά του ποταμού Χάραδρου, που πηγάζει από τις ανατολικές απολήξεις της Πάρνηθας. Διάλειμμα για ξεκούραση στο ξωκλήσι των Αγίων Αποστόλων. Η φύση σε διαρκή κίνηση και σε κατευναστική στάση.

Επόμενη στάση το εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων, με τον ολόδροσο κάτω από τα πλατάνια κυκλικό, πλακόστρωτο αυλόγυρο. Εμείς συνεχίσαμε το μονοπάτι και στα 560 μέτρα από την έναρξή του βρήκαμε στα αριστερά το σημείο από το οποίο μπορέσαμε να ανηφορίσουμε την πλαγιά, με προορισμό το δεξί άκρο του βράχου στην κορυφή του λόφου. Εκεί βρεθήκαμε μπροστά στις κλειστές –εδώ και χρόνια– δύο εισόδους του σπηλαίου του Πανός, με τα πέντε δωμάτια, όπως λέγεται, σταλακτίτες και σταλαγμίτες, που χρησιμοποιήθηκε κατά τη Νεολιθική εποχή ως κατοικία και τόπος ταφής, στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε και επαναλειτούργησε ως Ιερό του Πανός μετά τον 5ο αιώνα π.Χ. Ένα μονοπάτι οδηγεί στο δεύτερο σπήλαιο, της Οινόης, με τα δύο μικρά ανοίγματα. Καθώς κανένα από τα δύο σπήλαια δεν είναι επισκέψιμο, εύκολα παραλείπουμε αυτή τη διαδρομή και μετά τους Αγίους Αποστόλους επιστρέφουμε και παίρνουμε το μονοπάτι για το φαράγγι. Άλλωστε η απόλαυση μιας πορείας, στο μεγαλύτερο μέρος της μέσα σε ένα σχεδόν αδιάκοπο πλατανόδασος, δίπλα σε πηγές και νερά που τρέχουν, είναι ακόμη μπροστά. 

Εργάτες γης μαζεύουν λουλούδια από τους πλατύχωρους αγρούς της περιοχής. 

Με την είσοδο στο φαράγγι, ύστερα από περίπου ένα χιλιόμετρο, τα πλατάνια είναι παντού κι από κάτω οργιώδεις πικροδάφνες, σχίνα και κισσοί. Λιβελούλες και πεταλούδες ζουν μεγάλες περιπέτειες πάνω από την υγρασία του νερού και γύρω από τις ολοπράσινες επιφάνειες των φύλλων. Απολαύσαμε ως θεσπέσιο γεύμα το απλό σάντουιτς που φάγαμε καθισμένοι στα βραχάκια στην άκρη του ποταμού. Λυπηθήκαμε που μια υψηλή περίφραξη δεν μας επέτρεψε να προσεγγίσουμε το αντίγραφο του Θησαυρού των Αθηναίων στη βάση του φράγματος (η πόρτα ανοίγει μόνο κατόπιν συνεννόησης με την ΕΥΔΑΠ, με αποστολή email στο pubrel@eydap.gr ή ένα τηλεφώνημα στο 210-7495420), αλλά ευθυμήσαμε στη σκέψη της επιστροφής και της επανάληψης μιας πληθώρας συγκινήσεων σε ευφραντική μεταξύ τους ισορροπία.

Τασούλα Καραϊσκάκη

 kathimerini.gr

Καταστροφή του Εθνικού Πάρκου Σχινιά

Στην αποψίλωση έκτασης στην καρδιά του Εθνικού Πάρκου Σχοινιά προχώρησε χθες ιδιώτης εργολάβος, κατ’ εντολήν της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας.

Ο φορέας διαχείρισης της προστατευόμενης περιοχής προσπάθησε και τελικά κατάφερε να σταματήσει την καταστροφή, αφού όμως κόπηκαν δεκάδες δενδρύλλια κουκουναριάς, που είναι το κύριο προστατευόμενο είδος στην περιοχή. Το ερώτημα είναι πώς αδειοδοτήθηκαν τέτοιου είδους εργασίες χωρίς τη γνωμοδότηση του φορέα και πώς θα αποκατασταθεί η ζημιά που συντελέστηκε.

Οι φύλακες του φορέα διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Σχοινιά – Μαραθώνα (που πλέον έχει αρμοδιότητα και την περιοχή του Υμηττού και τις περιοχές Natura της νοτιοανατολικής Αττικής) ήρθαν χθες το πρωί αντιμέτωποι με ιδιωτικό συνεργείο που ξεκίνησε να αποψιλώνει έκταση στη μια πλευρά του δρόμου που διασχίζει το πάρκο. Όπως προέκυψε, το συνεργείο είχε άδεια από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας και η αστυνομία που κλήθηκε από τον φορέα περιορίστηκε στο να καταγράψει το περιστατικό. Η ηγεσία του φορέα επικοινώνησε με το υπουργείο Περιβάλλοντος ζητώντας να παρέμβει για την άμεση παύση των εργασιών, όπερ και εγένετο το μεσημέρι.

Η ζημιά όμως είχε συντελεστεί. Το συνεργείο έκοψε όλη τη βλάστηση στη μία πλευρά του δρόμου, σε μήκος περίπου 250 μέτρων, συμπεριλαμβανομένων και νεαρών δενδρυλλίων κουκουναριάς (το δάσος κουκουναριάς είναι ο λόγος που η περιοχή ανακηρύχθηκε εθνικό πάρκο το 2007). «Δεν συμφωνούμε με την επέμβαση που έγινε», λέει ο πρόεδρος του φορέα διαχείρισης, Γιώργος Λυριντζής. «Τον Μάιο το διοικητικό συμβούλιο του φορέα πρότεινε συγκεκριμένες επεμβάσεις για την προστασία του δάσους κουκουναριάς. Ανάμεσα σε αυτές, η αποψίλωση των ξενικών ειδών (όπως ευκάλυπτοι και ακακίες), η απομάκρυνση της συνεχούς θαμνώδους βλάστησης, το κλάδεμα των πεύκων που περνούν τα στηθαία προς τον δρόμο και φυσικά το κόψιμο των αγριόχορτων σε μήκος 550 μέτρων, σε μια ζώνη 5 μέτρων εκατέρωθεν του δρόμου».

Μετά την κατεδάφιση των παράνομων ταβερνών, υπό την απειλή της παραπομπής στο Ευρωδικαστήριο, η πολιτεία έδωσε το «πράσινο φως» στον φορέα διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Σχοινιά να προχωρήσει σε μερικές από τις επεμβάσεις που ζητούσε για χρόνια. Επίσης, σημαντικό θέμα για όλους τους φορείς διαχείρισης παραμένουν οι πολύ περιορισμένες αρμοδιότητες των φυλάκων τους. «Οι δίοδοι προς την παραλία κλείστηκαν με μπάρα από πέρυσι, ενώ τοποθετήθηκαν ενημερωτικές πινακίδες.

Όμως οι φύλακες μπορούν να κάνουν πολύ λίγα όταν εντοπίζουν ανθρώπους μέσα στο δάσος της κουκουναριάς να ψήνουν ή να πετούν σκουπίδια – το δασαρχείο έχει έναν υπάλληλο για μια τεράστια περιοχή, ενώ η αστυνομία δεν είναι πάντα διαθέσιμη.

o-efialtis.com

Εθνικό Πάρκο Σχοινιά

Ένας υγροβιότοπος, ένα παράλιο πευκοδάσος, μία πηγή, μία χερσόνησος, ένας λόφος και ένας μαγευτικός όρμος. Αυτό είναι το ανάγλυφο τοπίο που συνθέτει το σημαντικότερο παράκτιο οικοσύστημα της Αττικής. Μια έκταση 13,84 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην οποία ο ρόλος του νερού είναι κυρίαρχος καθώς ξεκινά από πηγές και ρέει προς τη θάλασσα συντηρώντας έλη, λίμνες και ρυάκια. Στο Εθνικό Πάρκο Σχινιά μπορεί κανείς να συναντήσει αλεπούδες, ασβούς, σκαντζόχοιρους, λαγούς, ερπετά, χελώνες, βάτραχους…

Κάθε χρόνο προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες για αναψυχή (απόλαυση ακτών, κολύμπι, θαλάσσια σπορ), την παρατήρηση πτηνών και την απόλαυση του τοπίου.

Ιστορικά ο χώρος ταυτίζεται με το πεδίο της Μάχης του Μαραθώνα, και συγκεκριμένα με το στρατόπεδο των  Περσών, ενώ το Τρόπαιο της Μάχης βρίσκεται σε πολύ κοντινή απόσταση. Σε αυτό περιλαμβάνεται επίσης και το Ολυμπιακό Κωπηλατοδρόμιο.

Η περιοχή ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 με κωδικό αριθμό GR 3000003 με συνολικά 19 τύπους ενδιαιτημάτων, 115 είδη πτηνών με δυνητική ποικιλότητα 215 ειδών ενώ υπάρχουν απειλούμενα είδη ψαριών γλυκού νερού, αμφιβίων και ερπετών. Το Εθνικό Πάρκο Σχινιά αποτελείται από τα ακόλουθα οικοσυστήματα:

1. Πευκοδάσος Σχινιά: Το παράλιο πευκοδάσος (ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα στην Ευρώπη) βρίσκεται μεταξύ του υγροτόπου και της θάλασσας, σε αμμώδη έκταση με αμμοθίνες και είναι ένα από τα τρία δάση κουκουναριάς στην Ελλάδα. Η κουκουναριά (Pinus pinea) με τη χαρακτηριστική κόμη που θυμίζει ομπρέλα, εξαπλώνεται κυρίως στα δυτικά του δάσους, ενώ προς τα ανατολικά συνυπάρχει με τη χαλέπιο πεύκη (Pinus halepensis), η οποία σταδιακά την αντικαθιστά.

2. Χερσόνησος Κυνοσούρα: Η χερσόνησος Κυνοσούρας και ο λόφος της Δρακονέρας είναι ασβεστολιθικοί σχηματισμοί, που διαθέτουν θαμνώδη, μεσογειακή βλάστηση με κυρίαρχο είδος τον θάμνο Juniperus phoenicea. Η χερσόνησος της Κυνοσούρας έχει υποστεί ελάχιστες αλλοιώσεις και παρουσιάζει υψηλή βιοποικιλότητα. Στη χλωρίδα περιλαμβάνεται και το ενδημικό γεώφυτο Fritillaria obliqua subsp obliqua, υποείδος που κινδυνεύει να εξαφανιστεί.

3. Μακαρία Πηγή: Η Μακαρία Πηγή αναβλύζει στο βορειοδυτικό άκρο του Εθνικού Πάρκου, συντηρώντας δύο λίμνες γλυκού έως υφάλμυρου νερού. Οι λίμνες διαθέτουν υδρόβια και παρόχθια βλάστηση με καλάμια. Εκεί ζει ένα μικρό ενδημικό ψάρι, η ντάσκα, με την επιστημονική ονομασία Pseudophoxinus stymphalicus subsp. marathonicus. Η φυσική ροή της πηγής έχει πλέον αποκατασταθεί και σήμερα ο κύριος όγκος των νερών της ρέει προς τον υγρότοπο μέσω του κωπηλατοδρομίου. Στο τεχνητό κανάλι που παροχέτευε παλιότερα το σύνολο των νερών της πηγής στη θάλασσα, διοχετεύεται σήμερα οικολογική παροχή, για να διατηρηθεί η βλάστηση που αναπτύχθηκε, όπως τα υδροχαρή φυτά στην επιφάνεια των νερών και τα φύκη του γένους Chara στο βυθό του καναλιού.

4. Υγρότοπος Σχινιά: Με γλυκό, υφάλμυρο και αλμυρό νερό, καλαμιώνες, αλμυρίκια, αλοφυτική βλάστηση και υγρά λιβάδια, ο οποίος κατακλύζεται περιοδικά. Απαντάται μεγάλη ποικιλία απειλούμενηςορνιθοπανίδας, όπως τα είδη Ardea purpurea, Ardeola ralloides, Circus aeruginosus, Circus pygargus, Cisticola juncidis, Egretta garzetta, Ixobrychus minutus, Plegadis falcinellus.

5. Λίμνη Στόμι: Το χαμηλότερο τμήμα του υγροτόπου, στην ανατολική του άκρη, πλημμυρίζει εποχικά με αλμυρό νερό. Στην περιοχή συναντώνται το σπάνιο ορχεοειδές Orchis palustris και απειλούμενα υδρόβια πουλιά, όπως τα είδη Phoenicopterus ruber, Falco naumanni και Himantopus himantopus.

6. Κόλπος Σχινιά: Στον αμμώδη βυθό του είναι παρούσα η ποσειδωνία (Posidonia oceanica), φυτό που αναπτύσσεται μόνο σε καθαρά νερά. Στα υποθαλάσσια λιβάδια της ποσειδωνίας ζει και αναπαράγεται μεγάλη ποικιλία θαλάσσιας πανίδας. Προς την βραχώδη πλευρά της Κυνοσούρας, αναπτύσσεται διαφορετική υποθαλάσσια βλάστηση με ανώτερα φύκη.

marathoninfo.gr

Σχετικό:
https://patrida.blogspot.com/2017/08/Schinias-Marathon.National.Park.html